Özellikle Akıl Defteri'de insan belleğinin hafıza ve anılar bölgesindeki hükümranlığını çoktan ilan etmiş olan yönetmen, burada oradaki tezlerine bolca aksiyon serpiştiriyor. İki film arasında gözden kaçırılmayacak çarpıcı benzerlikler var. Her ikisi de karısının yasını tutan ana karakterleri kadar, kafa karıştırıcı filmsel yapılarıyla dikkat çekiyorlar. Hans Zimmer'in bir an olsun durmayan tınıları eşliğinde, "Kara Şövalye"dekini andıran, soluk soluğa ritmiyle "Başlangıç" bize çarpıcı akıl oyunları sunuyor.

Hafıza bir odanın şeklini değiştirebilir; bir otomobilin rengini değiştirebilir. Ve anılar çarpıtılabilir. Onlar sadece bir yorumdur, bir kayıt değildir." Böyle diyordu "Akıl Defteri"nde Leonard. Hafızanın süzgecinden damıtılan gerçeklerin her zaman gerçeği yansıtamayacağını söylüyordu. Haklıydı ve bu savıyla filmin sonuna (yani başına) kadar kendisini kandırmayı başarıyordu.

Başlangıç'ın kahramanı Cobb da benzer bir 'sakatlıktan' mustarip. Tıpkı "Akıl Defteri" gibi, Başlangıç da ataların 'hafıza-i beşer nisyan ile malûldür' sözünün peliküle kazınmış hali sanki. Dom Cobb (DiCaprio), uyku esnasında insanların aklına sinsice sızan ve zihinlerinden kıymetli sırlar araklayan bir hırsız. Kaçak hayatı yaşıyor; zira bu yeteneğini vaktiyle pek çok kez kötüye kullanmış ve nihayet memleketi ABD'ye girişi yasaklanmış. Varsıl bir Japon işadamı ona son bir görev veriyor; eski hayatını ona yeniden bahşedeceği sözüyle birlikte... Cobb'dan istediği, bu kez bir insanın zihnine bir bilgi yerleştirmesi... Cobb, bir ekip kuruyor ve akıllara durgunluk veren bir maceraya atılıyor.

Akıl Defteri ve Başlangıç, zihnin aldatıcılığı üzerine Nolan'ın bizlere yaptığı yegane sunumlar değildi. İki Batman filmini bir kenara koyarsak, "Insomnia" ve "Prestij" de bir bakıma bu temayla haşır neşirdi. Hatta Başlangıç'taki öykünün tematik olarak antitezi "Insomnia"daydı. Filmin uykusuzluktan mustarip dedektifi Will Dormer (Pacino), bu 'sakatlığı' yüzünden her geçen saat biraz daha vesveseli, biraz daha sanrısal bir psikolojiye bürünüyordu. Uyku hali kadar uykusuzluğun da insanı bir nevi düşsel âlemlere götürebileceğini savlıyordu Nolan orada da. "Prestij" ise malum, insan zihnini aldatma üzerine kurulu bir zanaat olan illüzyon üzerinden yönetmenin izleyicisine şapkadan pek çok tavşan çıkardığı bir filmdi.

"Başlangıç"ın bir handikabı varsa, o da Nolan'ın tıpkı "Kara Şövalye"deki gibi öyküye paldır küldür dalması. İlginç bir tercihle, öykünün iskeleti olan zihinsel hırsızlığın teknolojik altyapısını bize sunmaya yanaşmıyor bile. CGI numaralarıyla Paris'i eğip bükmesi veya okyanus falezlerini eritmesi, kimi sonsuz ayna ve labirent imgeleriyle görsel anlamda oynaması, Başlangıç'ı son derece ilginç bir sinemasal deneyime dönüştürüyor. Kimin kimin düşünün içinde kaybolduğunu kestirmenin hayli zor olduğu bu akıl turu, taşıdığı ihtişam ve barındırdığı bazı özgün fikir ve imgeler dışında bir kalıcılık sağlayamıyor. Nolan'ın düşlerimizdeki maceralarımıza epey kafa yorduğu belli, uyanmamızı tetikleyen öğelerden 'belirtili nesne'sine kadar... Ama yönetmen onun ötesine geçemiyor.

Bir yandan Cobb'u insanların zihninde cirit atarken görürken, diğer yandan da bizler kahramanımızın bilinçaltında (hatta vicdanında diyelim) dolaşıyoruz. Ariadne (Page) gibi davetsiz misafirlerin de girebildiği bu dehlizde Cobb ölen karısı Mal'i (Cotillard) gizliyor.

Eğer "Başlangıç" bir kara filmse, Femme Fatale'i kesinlikle Mal. Ve Nolan bize Mal'i finalde Cobb'un zihnindeki gizli çekmecenin anahtarı olarak sunuyor.

Akıl Defteri'nde Leonard, Natalie'ye "Gözünü kapattığında dünyanın yok olacak hali yok ya, değil mi?" diye soruyordu. Gerçekten de, Başlangıç'ta gözünü kapatan hiç kimsenin dünyası yok olmuyor, ama en deforme haliyle başka bir dünyanın kapıları açılıyor.

Ve ne yalan söylemeli, insan hayal bile edemiyor, bu öyküyü Charlie Kaufman'ın senaryosuyla Michel Gondry çekseydi, ortaya nasıl bir sinemasal mimari (veya fantezi) çıkardı.

Zaman